Tóm tắt
Một người ở Singapore dù không thay đổi độ kính trong mười năm vẫn có thể đang phát triển những thay đổi ở phía sau mắt mà chỉ có khám mắt mới phát hiện được. Đây là lý do tại sao người trưởng thành bị cận thị nặng được khuyến cáo nên duy trì việc khám mắt định kỳ suốt đời, ngay cả khi không cảm thấy có gì bất thường, và điều này cũng áp dụng tương tự cho những người đã phẫu thuật laser. Phẫu thuật này khắc phục tình trạng mờ mắt, nhưng không loại bỏ nguy cơ tiềm ẩn: nó thay đổi điểm hội tụ của mắt, chứ không phải chiều dài của mắt. Điều quan trọng nhất cần biết là những dấu hiệu cảnh báo nào đòi hỏi phải hành động ngay lập tức. Một loạt các đốm nổi đột ngột, chớp sáng hoặc một màn đen che phủ tầm nhìn có thể là dấu hiệu của rách võng mạc, và những trường hợp này cần được xử lý ngay trong ngày thay vì áp dụng phương pháp “chờ xem”. Bài viết này giải thích tác động của cận thị nặng đối với mắt theo thời gian, những biến chứng nào là nghiêm trọng nhất, và các dấu hiệu giúp phân biệt giữa một cuộc kiểm tra định kỳ và một trường hợp cấp cứu. Hãy đọc tiếp để có cái nhìn toàn diện.
Khi bước sang tuổi 40, ông Raj (không phải tên thật) đã chấp nhận thực tế rằng mình bị cận thị nặng. Ông đeo kính dày từ thời tiểu học, chuyển sang dùng kính áp tròng khi ở độ tuổi 20, và từ lâu đã không còn coi đó là điều gì hơn một sự bất tiện. Độ cận của ông đã ổn định trong nhiều năm. Kính áp tròng của ông vẫn hoạt động tốt. Theo ông, thị lực của ông đã ổn định và câu chuyện đã kết thúc.
Điều ông không biết là một đôi mắt cận thị nặng không bao giờ ngừng thay đổi. Hàng thập kỷ bị cận thị đã khiến phần sau mắt ông bị kéo căng và mỏng đi, điều mà không đơn thuốc nào có thể chỉ ra và không kính áp tròng nào có thể khắc phục được. Tình trạng mờ mắt đã ngừng trở nên tồi tệ hơn, nên ông cho rằng rủi ro cũng đã chấm dứt. Hai điều này không giống nhau.
Anh cũng cho rằng, vì đeo kính vẫn nhìn rõ nên việc khám mắt là chuyện anh có thể cứ hoãn lại mãi. Anh bận rộn. Mắt anh không đau đớn gì cả. Mỗi sáng lướt tin tức trên tàu MRT, anh có hàng trăm việc cấp bách hơn là ngồi trong phòng chờ để nghe người ta xác nhận điều mà anh vốn đã tin: rằng mắt anh chỉ bị cận thị, như từ trước đến nay vẫn vậy.
Rồi một buổi tối, khi đang đọc sách trên giường, anh nhận thấy một vài đốm mờ nhỏ mới lơ lửng trôi qua tầm nhìn của mắt trái, cùng với một tia sáng lóe lên ở rìa, giống như ánh đèn flash máy ảnh mà không ai khác có thể nhìn thấy. Anh chớp mắt. Nhưng cảnh tượng ấy vẫn không biến mất. Đây chính là điều mà đôi mắt đã căng ra và mờ đi ấy đã âm thầm chuẩn bị suốt nhiều năm qua.
Các biến chứng chính của tật cận thị nặng là gì?
“Sai lầm mà tôi thường gặp nhất là coi một đơn thuốc ổn định như một đôi mắt đã hồi phục hoàn toàn,” bác sĩ Allan Fong, một chuyên gia nhãn khoa tại Singapore, cho biết. “Tôi thường ví von với bệnh nhân rằng đó giống như một quả bóng bay bị kéo căng mỏng. Một khi đôi mắt đã bị phình to và giãn ra do nhiều năm bị cận thị, thành phía sau của nhãn cầu vẫn còn rất mỏng manh, ngay cả khi tình trạng mờ mắt không còn thay đổi nữa. Đôi mắt đó cần được theo dõi suốt phần đời còn lại của người bệnh.”
Một nghiên cứu tổng quan quy mô lớn về các bằng chứng đã chỉ ra rằng nguy cơ mắc các vấn đề đe dọa thị lực này tăng mạnh khi mức độ cận thị ngày càng nặng, trong đó cận thị nặng có nguy cơ cao nhất (Haarman và cộng sự, 2020).
Tại sao một đơn thuốc ổn định vẫn cần được theo dõi?
Phẫu thuật khúc xạ bằng laser có thể giúp người bệnh thoát khỏi việc phải đeo kính bằng cách điều chỉnh lại hình dạng phần trước của nhãn cầu, nhưng phương pháp này không tác động gì đến chiều dài phần sau của nhãn cầu, do đó nguy cơ tiềm ẩn vẫn tồn tại với bệnh nhân dù sao đi nữa. Đây chính là điều khiến ông Raj lo lắng, vì ông đã cho rằng việc đeo kính áp tròng có nghĩa là đôi mắt của ông khỏe mạnh như bất kỳ ai khác.
Những điều cần lưu ý
- Một thói quen thiếu tầm nhìn đã ăn sâu từ thuở nhỏ
- Trong một lần khám trước đây, bạn đã được thông báo rằng đôi mắt của bạn dài hơn mức trung bình
- Giả sử phẫu thuật laser đã loại bỏ nhu cầu khám mắt định kỳ trong tương lai
Mấy năm mới đi khám mắt một lần vì không cảm thấy có gì bất thường
Tình trạng cận thị nặng ảnh hưởng như thế nào đến phần sau của nhãn cầu?
Bệnh thoái hóa điểm vàng do cận thị là vấn đề đáng quan tâm vì nó ảnh hưởng đến điểm vàng – vùng trung tâm nhỏ giúp bạn đọc, nhận diện khuôn mặt ở phía bên kia bàn và nhìn thấy các chi tiết nhỏ. Khác với dạng thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi tác, bệnh này chủ yếu do sự kéo giãn cơ học của nhãn cầu dài gây ra chứ không chỉ do tuổi tác, và nó tương đối phổ biến ở các dân tộc Đông Á, bao gồm cả tại Singapore (Nghiên cứu Dịch tễ học về các Bệnh Mắt tại Singapore).
Trong khi đó, các mép võng mạc bị kéo căng có thể xuất hiện những vùng mỏng và các điểm yếu dạng lưới, đây thường là nơi bắt đầu hình thành các vết rách. Ông Raj không có bất kỳ triệu chứng nào của tổn thương vùng trung tâm. Vấn đề của ông bắt đầu một cách âm thầm, ngay tại mép võng mạc.
Những điều cần lưu ý
- Các đường thẳng bắt đầu trông có vẻ bị cong hoặc gợn sóng
- Một vệt mờ hoặc một vùng xám ngay chính giữa tầm nhìn của bạn
- Màu sắc hoặc các chi tiết nhỏ trông mờ hơn ở một mắt
- Những thay đổi diễn ra từ từ trong vòng vài tuần hoặc vài tháng
Các dấu hiệu cảnh báo của bệnh bong võng mạc là gì?
Vết rách võng mạc là tình trạng cấp cứu nghiêm trọng nhất của bệnh lý này, và thường không gây đau, chính vì vậy mà nó thường bị bỏ qua. Các triệu chứng thể hiện qua thị giác chứ không gây đau: một loạt các đốm nổi mới xuất hiện và không biến mất, các vệt sáng hoặc tia chớp ở rìa trường nhìn, hoặc một bóng mờ từ từ lấn vào từ một bên như thể có tấm rèm đang được kéo lại.
Đây là những gì ông Raj đã nhận thấy vào đêm hôm đó. Nếu bạn bị cận thị nặng và gặp bất kỳ triệu chứng nào trong số này, hãy coi đó là trường hợp khẩn cấp và đi khám ngay trong ngày thay vì chờ xem liệu triệu chứng có tự hết hay không. Trang “Bong võng mạc kiểu Mắt Thiên thần” trình bày chi tiết hơn về các dấu hiệu cảnh báo này (Viện Mắt Quốc gia).
Những điều cần lưu ý
- Một đợt xuất hiện đột ngột các đốm nổi mới ở một mắt
- Những tia sáng lóe lên liên tục, thường xuất hiện ở rìa ngoài
- Một tấm màn tối hoặc một cái bóng lướt qua tầm nhìn của bạn
- Mất thị lực đột ngột, có hoặc không kèm theo các triệu chứng nêu trên
Các câu hỏi thường gặp về đục thủy tinh thể
Tình trạng cận thị nặng có nguy hiểm không, ngay cả khi độ cận của tôi đã ổn định?
Đúng vậy. Một đơn thuốc ổn định chỉ có nghĩa là tình trạng mờ mắt đã ngừng thay đổi. Mắt vẫn có thể bị cận thị nặng và võng mạc vẫn có thể bị kéo giãn và mỏng đi, điều này khiến nguy cơ mắc các biến chứng do cận thị nặng như bong võng mạc và thoái hóa điểm vàng do cận thị vẫn tồn tại suốt đời. Việc khám mắt định kỳ vẫn rất quan trọng ngay cả khi thị lực vẫn cảm thấy bình thường.
Các dấu hiệu cảnh báo của bệnh bong võng mạc là gì?
Các dấu hiệu cảnh báo chính bao gồm sự gia tăng đột ngột của các đốm nổi, các tia sáng lóe lên ở rìa trường nhìn và một bóng tối hoặc tấm màn di chuyển ngang qua mắt. Các triệu chứng này thường không gây đau. Đối với những người bị cận thị nặng tại Singapore, các dấu hiệu này đòi hỏi phải được khám ngay trong ngày để bảo vệ thị lực trung tâm.
Người lớn bị cận thị nặng nên đi khám mắt bao lâu một lần?
Hầu hết người trưởng thành bị cận thị nặng nên đi khám mắt có giãn đồng tử ít nhất một lần mỗi năm, hoặc sớm hơn nếu xuất hiện các triệu chứng. Việc theo dõi định kỳ giúp bác sĩ nhãn khoa theo dõi tình trạng võng mạc bị kéo giãn theo thời gian và phát hiện sớm các thay đổi, trước khi chúng đe dọa đến trung tâm thị lực của bạn.
Khi nào nên tìm kiếm sự giúp đỡ
Một cơn mưa đột ngột của các đốm nổi mới xuất hiện ở một mắt
Những tia sáng lóe lên, đặc biệt là ở rìa tầm nhìn của bạn
Một cái bóng hoặc tấm rèm di chuyển ngang qua tầm nhìn của bạn
Sự thay đổi đột ngột về độ rõ nét của thị lực trung tâm
Các đường thẳng bắt đầu trông có vẻ bị cong hoặc méo mó
Tại Trung tâm Mắt và Đục thủy tinh thể Angel Eye, Bác sĩ Allan Fong cùng đội ngũ chuyên gia thực hiện các cuộc khám mắt toàn diện cho người lớn bị cận thị tại Singapore, bao gồm kiểm tra võng mạc ngoại vi và trung tâm sau khi giãn đồng tử, cũng như chụp ảnh chi tiết phần sau nhãn cầu. Với tư cách là bác sĩ chuyên khoa mắt, Bác sĩ Allan Fong đánh giá cấu trúc của mắt bị cận thị nặng, theo dõi sự thay đổi theo thời gian và giải thích ý nghĩa của từng kết quả đối với thị lực lâu dài của bạn. Trong trường hợp có dấu hiệu cảnh báo cho thấy võng mạc bị rách, phòng khám có thể sắp xếp việc đánh giá kịp thời.
Nếu bạn đã sống chung với tình trạng cận thị nặng trong nhiều năm, đôi mắt của bạn xứng đáng được kiểm tra kỹ lưỡng ngay cả khi bạn không cảm thấy có gì bất thường. Đặt lịch khám mắt toàn diện với bác sĩ chuyên khoa mắt tại Trung tâm Mắt và Đục thủy tinh thể Angel là cách đơn giản để phòng ngừa các biến chứng do cận thị nặng gây ra và bảo vệ thị lực mà bạn dựa vào mỗi ngày.
Tài liệu tham khảo y khoa
- Haarman AEG, Enthoven CA, Tideman JWL, Tedja MS, Verhoeven VJM, Klaver CCW. Các biến chứng của cận thị: Tổng quan và phân tích tổng hợp. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2020;61(4):49. doi:10.1167/iovs.61.4.49. PMID: 32347918; PMCID: PMC7401976.
- Ohno-Matsui K, Wu PC, Yamashiro K, và các cộng sự. Cận thị bệnh lý IMI. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2021;62(5):5. doi:10.1167/iovs.62.5.5.
- Flitcroft DI. Sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố võng mạc, quang học và môi trường trong cơ chế bệnh sinh của cận thị. Prog Retin Eye Res. 2012;31(6):622-660. doi:10.1016/j.preteyeres.2012.06.004.
- Morgan IG, Ohno-Matsui K, Saw SM. Cận thị. Lancet. 2012;379(9827):1739-1748. doi:10.1016/S0140-6736(12)60272-4.
- Wong TY, Ferreira A, Hughes R, Carter G, Mitchell P. Dịch tễ học và gánh nặng bệnh tật của cận thị bệnh lý và tân mạch màng mạch mạc do cận thị: một tổng quan hệ thống dựa trên bằng chứng. Am J Ophthalmol. 2014;157(1):9-25. doi:10.1016/j.ajo.2013.08.010.
- Majithia S, Tham YC, Chee ML, và các cộng sự. Phác thảo nhóm đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu Dịch tễ học các bệnh về mắt tại Singapore (SEED). Tạp chí Dịch tễ học Quốc tế. 2021;50(1):41-52. doi:10.1093/ije/dyaa238.
- Ludwig CA, Vail D, Al-Moujahed A, và cộng sự. Dịch tễ học của bệnh bong võng mạc do rách ở những người cận thị có bảo hiểm y tế thương mại tại Hoa Kỳ. Sci Rep. 2023;13(1):9430. doi:10.1038/s41598-023-35520-x.
- Ohno-Matsui K, Lai TYY, Lai CC, Cheung CMG. Những cập nhật mới nhất về cận thị bệnh lý. Prog Retin Eye Res. 2016;52:156-187. doi:10.1016/j.preteyeres.2015.12.001.
- Viện Mắt Quốc gia. Bong võng mạc. Viện Y tế Quốc gia. nei.nih.gov.
- Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ. Cận thị: Cận thị và cận thị nặng. aao.org.
- Haarman AEG và các cộng sự. Chiều dài trục và nguy cơ mắc bệnh võng mạc do cận thị cũng như suy giảm thị lực. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2020;61(4):49.
