Bản tóm tắt
- Hai phần ba người dân Singapore mắc bệnh đục thủy tinh thể ảnh hưởng đáng kể đến thị lực vẫn chưa được chẩn đoán do các triệu chứng xuất hiện từ từ và dễ bị nhầm lẫn với tình trạng mệt mỏi hoặc quá trình lão hóa.
- Việc thường xuyên phải thay đổi độ kính có thể là dấu hiệu của bệnh đục thủy tinh thể, chứ không phải do vấn đề liên quan đến kính mắt: khi thủy tinh thể bị đục, nó sẽ tạm thời làm thay đổi cách ánh sáng khúc xạ qua mắt.
- Trong quá trình khám đục thủy tinh thể, bác sĩ có thể hỏi về tiền sử thị lực của bạn trước khi tiến hành khám bằng kính soi khe và chụp ảnh võng mạc.
Bạn có đang lau kính thường xuyên hơn bình thường không?
Trong các cuộc họp, màn hình chiếu trông hơi nhạt màu dù bạn có lau ống kính bao nhiêu lần đi chăng nữa. Bạn đi khám lại để cập nhật đơn thuốc và chờ đợi tình hình được cải thiện.
Không phải vậy.
Điều mà bạn có thể chưa nghĩ đến là vấn đề không nằm ở sống mũi. Nó có thể nằm bên trong mắt bạn.
Có thể bạn đang bị đục thủy tinh thể.
Tại sao thị lực của bạn vẫn mờ sau khi được kê đơn kính mới?
Bệnh đục thủy tinh thể (tình trạng thủy tinh thể tự nhiên của mắt bị đục dần theo thời gian) phát triển từ từ, thường kéo dài trong nhiều tháng hoặc nhiều năm. Các protein trong thủy tinh thể bị phân hủy và tạo thành các cục vón theo tuổi tác, khiến thủy tinh thể trở nên kém trong suốt hơn theo thời gian. (Viện Mắt Quốc gia, 2023)
Việc tiếp xúc với tia UV và các bệnh lý như tiểu đường càng làm gia tăng tốc độ của quá trình này. (Diaz-Torres và cộng sự, 2024) Kết quả là tình trạng mờ mắt đặc trưng của bệnh đục thủy tinh thể — và điều này không thể khắc phục bằng bất kỳ đơn thuốc kính nào.
Có một số dấu hiệu đáng chú ý. Việc phải quay lại cửa hàng kính mắt vài tháng một lần vì thị lực của bạn liên tục thay đổi có thể là dấu hiệu của một vấn đề khác, chứ không chỉ đơn thuần là tật khúc xạ (thuật ngữ chuyên môn chỉ loại vấn đề về khả năng lấy nét mà kính mắt giúp khắc phục).
Khi đục thủy tinh thể phát triển, nó sẽ tạm thời làm thay đổi cách ánh sáng khúc xạ qua thủy tinh thể, dẫn đến những thay đổi về độ kính – những thay đổi này có thể khiến người bệnh cảm thấy thị lực được cải thiện nhưng thực chất lại là dấu hiệu cho thấy bệnh đang tiến triển. (Hashemi và cộng sự, 2016; Iribarren, 2015)
Nếu việc lau tròng kính không làm cải thiện độ trong suốt, thì hiện tượng mờ đục gần như chắc chắn là do nguyên nhân bên trong — đục thủy tinh thể gây ra hiện tượng mờ lan tỏa, không thay đổi dù có lau chùi, chớp mắt hay thay đổi ánh sáng.
Những điều cần lưu ý
- Phải quay lại cửa hàng kính mắt hơn một lần trong vòng 12 tháng để thay đổi đơn thuốc
- Tình trạng nhìn mờ hoặc mờ ảo mà việc lau chùi tròng kính không thể khắc phục được
- Khó khăn trong việc tái hiện các chi tiết nhỏ, đặc biệt là dưới ánh sáng nhân tạo
Đục thủy tinh thể so với các vấn đề về kính mắt: Làm thế nào để phân biệt?
Dấu hiệu rõ ràng nhất là kính mới không mang lại hiệu quả lâu dài. Nếu kính mới theo đơn thuốc ban đầu giúp cải thiện thị lực trong vài tuần nhưng sau đó thị lực lại có vẻ xấu đi, bạn nên đi khám để được đánh giá kỹ lưỡng hơn, không chỉ dựa vào đơn thuốc.
Bệnh đục thủy tinh thể cũng gây ra nhiều phiền toái hơn trong điều kiện độ tương phản thấp: lái xe ban đêm thường là hoạt động đầu tiên khiến người bệnh cảm thấy khó khăn, khi đèn pha tạo ra các vầng hào quang hoặc hiệu ứng tỏa sáng hình sao.
Một bài tổng quan năm 2022 đăng trên tạp chí *Annual Review of Vision Science* cho thấy, trong hầu hết các nghiên cứu được đánh giá, độ nhạy tương phản có mối liên hệ chặt chẽ hơn với hiệu suất lái xe so với các bài kiểm tra thị lực tiêu chuẩn. (Wood, 2022)
Ngoài ra, màu sắc có thể trông ngả vàng hoặc nhạt nhòa, còn màu trắng có thể mang sắc kem — những thay đổi diễn ra từ từ đến mức hầu hết bệnh nhân cho rằng đó là do mệt mỏi chứ không phải do mắt của họ. (Viện Mắt Quốc gia, 2023)
Những điều cần lưu ý
- Một đơn kính mà khi đo tại tiệm kính thì cảm thấy vừa vặn nhưng lại phải thay mới chỉ sau vài tuần
- Hào quang, hiệu ứng tỏa sáng hoặc hiện tượng chói lóa xung quanh các nguồn sáng, đặc biệt là khi lái xe vào ban đêm
- Các màu trông kém rực rỡ hơn hoặc màu trắng có tông vàng hoặc kem
Tại sao hầu hết mọi người lại không nhận ra mình bị đục thủy tinh thể?
Khi tình trạng suy giảm thị lực do đục thủy tinh thể trở nên nghiêm trọng, hầu hết bệnh nhân đã điều chỉnh lại lối sống của mình để thích nghi với tình trạng này — di chuyển ghế đọc sách gần cửa sổ hơn, nhờ người thân đọc nhãn mác, tránh các nhà hàng có ánh sáng yếu.
Mỗi lần điều chỉnh đều mang lại cảm giác như một giải pháp thiết thực chứ không chỉ là cách khắc phục triệu chứng. Tình trạng mờ mắt và nhạy cảm với ánh sáng thường được cho là do quá trình lão hóa nên bệnh nhân thường không đề cập đến chúng trong các buổi khám. Tuy nhiên, tình trạng mờ mắt ngày càng nặng, ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày, không phải là điều bạn nên chấp nhận mà không đi khám để làm rõ nguyên nhân.
Những điều cần lưu ý
- Điều chỉnh ánh sáng, vị trí ngồi hoặc cài đặt màn hình thường xuyên hơn trước đây
- Phụ thuộc vào người khác trong các công việc liên quan đến việc đọc hoặc đánh giá các chi tiết
- Cho rằng thị lực ngày càng kém là do mệt mỏi hoặc là một phần bình thường của quá trình lão hóa
Nếu bạn nhận thấy mình có những thói quen được đề cập trong phần này, có lẽ bạn nên đi khám mắt. Hãy đặt lịch khám đánh giá đục thủy tinh thể với Bác sĩ Allan Fong.
Những điều cần biết khi đi khám sàng lọc đục thủy tinh thể tại Singapore
Tiền sử và các triệu chứng về thị lực
Chụp ảnh bằng kính hiển vi khe và chụp ảnh võng mạc
Các phương án điều trị
Khám bằng kính hiển vi khe (một loại kính hiển vi chuyên dụng giúp chiếu sáng các cấu trúc bên trong mắt) giúp đánh giá trực tiếp độ trong suốt và vị trí của thủy tinh thể. Chụp ảnh võng mạc sử dụng hệ thống ZEISS CIRRUS PathFinder, một nền tảng OCT được hướng dẫn bởi trí tuệ nhân tạo (AI) và đã được huấn luyện trên hơn 75.000 hình ảnh B-scan, giúp xác định các thay đổi ở vùng hoàng điểm có thể ảnh hưởng đến kế hoạch phẫu thuật và việc lựa chọn thấu kính nội nhãn (IOL). Nếu được chẩn đoán mắc đục thủy tinh thể, bác sĩ chuyên khoa sẽ thảo luận với bệnh nhân về các phương án điều trị tình trạng mờ mắt.
Phẫu thuật đục thủy tinh thể tại Trung tâm Mắt và Đục thủy tinh thể Angel Eye ở Singapore được thực hiện dưới dạng phẫu thuật trong ngày với gây tê tại chỗ. Thủy tinh thể bị đục sẽ được loại bỏ bằng phương pháp phacoemulsification và thay thế bằng thấu kính nội nhãn (IOL).
Đối với các trường hợp phức tạp, có thể được khuyến nghị thực hiện phẫu thuật đục thủy tinh thể hỗ trợ bằng laser femtosecond (FLACS) (một kỹ thuật laser không dùng dao mổ).
Có nhiều loại thấu kính nội nhãn (IOL) khác nhau tùy thuộc vào đơn thuốc, lối sống và nhu cầu thị lực của bạn:
| Loại ống kính | Phù hợp nhất với | Có cần đeo kính sau phẫu thuật không? |
| IOL đơn tiêu | Tầm nhìn rõ nét ở một khoảng cách cố định (gần hoặc xa) | Có thể phù hợp với một số tác vụ |
| IOL đa tiêu cự | Những bệnh nhân thường xuyên phải chuyển đổi giữa các hoạt động nhìn gần và nhìn xa | Thường thì không bắt buộc |
| Thấu kính nội nhãn EDOF | Tầm nhìn xa và tầm nhìn trung bình tốt, với nguy cơ chói mắt ở mức tối thiểu | Hiếm khi dùng để nhìn xa; có thể cần dùng để làm việc chi tiết ở cự ly gần |
| IOL hình xuyến | Bệnh nhân bị loạn thị cần điều chỉnh thị lực đồng thời với phẫu thuật cắt đục thủy tinh thể | Giảm sự phụ thuộc |
Các câu hỏi thường gặp về đục thủy tinh thể
Tại sao thị lực của tôi vẫn mờ dù đã thay kính rồi?
Bệnh đục thủy tinh thể có thể hồi phục mà không cần phẫu thuật không?
Không. Hiện tại không có loại thuốc nhỏ mắt, thực phẩm chức năng hay thuốc nào có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy để đảo ngược hoặc ngăn chặn quá trình hình thành đục thủy tinh thể. Phương pháp điều trị duy nhất có hiệu quả đối với trường hợp đục thủy tinh thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống là phẫu thuật cắt bỏ thủy tinh thể bị đục. Không phải mọi trường hợp đục thủy tinh thể đều cần điều trị ngay lập tức — quyết định này luôn được đưa ra dựa trên mức độ ảnh hưởng của các triệu chứng đến cuộc sống hàng ngày.
Phẫu thuật đục thủy tinh thể có đau hay nguy hiểm không?
Thủ thuật được thực hiện dưới tác dụng của thuốc gây tê tại chỗ (thuốc nhỏ mắt gây tê), do đó không gây đau đớn — hầu hết bệnh nhân cho biết họ cảm thấy áp lực hơn là đau. Dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu Nhãn khoa Quốc gia của Học viện Nhãn khoa Hoàng gia (Royal College of Ophthalmologists), bao gồm hơn 1,2 triệu ca phẫu thuật, cho thấy biến chứng trong quá trình phẫu thuật xảy ra ở khoảng 2,9% các trường hợp tiêu chuẩn, trong đó vỡ bao sau xảy ra ở khoảng 1,4% tổng số ca. (Day et al., 2022)
Bạn đã sẵn sàng tìm hiểu xem thị lực của mình đang có vấn đề gì chưa?
Nếu bạn cảm thấy kính của mình dường như không còn khắc phục được các vấn đề về thị lực nữa, bước tiếp theo là tìm hiểu nguyên nhân.
Bác sĩ Allan Fong là Bác sĩ Phẫu thuật Mắt Chuyên gia Cấp cao kiêm Giám đốc Y khoa tại Trung tâm Mắt và Đục thủy tinh thể Angel Eye, với hơn 26 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nhãn khoa, đồng thời từng là Trưởng Khoa Đục thủy tinh thể và Nhãn khoa Toàn diện tại Trung tâm Mắt Quốc gia Singapore (SNEC). Ông luôn sẵn sàng hỗ trợ quý vị!
Hãy liên hệ với Trung tâm Angel Eye & Cataract ngay hôm nay.
Tài liệu tham khảo y khoa
Chua, J., Lim, B., Fenwick, E.K., Gan, A.T., Tan, A.G., Lamoureux, E., và các cộng sự. (2017). Tỷ lệ lưu hành, các yếu tố nguy cơ và tác động của đục thủy tinh thể chưa được chẩn đoán nhưng ảnh hưởng đáng kể đến thị lực: Nghiên cứu dịch tễ học về các bệnh mắt tại Singapore. PLOS One, 12(1), e0170804. DOI: 10.1371/journal.pone.0170804. PMID: 28129358.
Day, A.C., Norridge, C.F.E., Donachie, P.H.J., Barnes, B., & Sparrow, J.M. (2022). Nghiên cứu từ Cơ sở dữ liệu Nhãn khoa Quốc gia của Học viện Nhãn khoa Hoàng gia về phẫu thuật đục thủy tinh thể: Báo cáo số 8, Phân tích nhóm về mối quan hệ giữa các biến chứng trong quá trình phẫu thuật đục thủy tinh thể và chiều dài trục. BMJ Open, 12(8), e053560. DOI: 10.1136/bmjopen-2021-053560. PMID: 35985773.
Diaz-Torres, S., Lee, S.S., García-Marín, L.M., Campos, A.I., Lingham, G., Ong, J.S., và các cộng sự. (2024). Phát hiện các vị trí gen và con đường sinh học liên quan đến đục thủy tinh thể do tuổi tác thông qua phân tích tổng hợp GWAS. Nature Communications, 15(1), 9116. DOI: 10.1038/s41467-024-53212-6. PMID: 39438440.
Hashemi, H., Khabazkhoob, M., Iribarren, R., Emamian, M.H., & Fotouhi, A. (2016). Sự thay đổi trong 5 năm về khúc xạ và các thành phần nhãn khoa liên quan ở nhóm đối tượng từ 40 đến 64 tuổi trong Nghiên cứu đoàn hệ nhãn khoa Shahroud. Tạp chí Nhãn khoa Lâm sàng và Thí nghiệm, 44(8), 669–677. DOI: 10.1111/ceo.12753. PMID: 27059537.
Iribarren, R. (2015). Thủy tinh thể và quá trình phát triển khúc xạ. Progress in Retinal and Eye Research, 47, 86–106. DOI: 10.1016/j.preteyeres.2015.02.002. PMID: 25683786.
Viện Mắt Quốc gia. (2023). Đục thủy tinh thể. Trích từ https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts
Wood, J.M. (2022). Suy giảm thị lực và việc lái xe trên đường. Tạp chí Tổng quan Hàng năm về Khoa học Thị giác, 8, 195–216. DOI: 10.1146/annurev-vision-100820-085030. PMID: 36108105.
Tổ chức Y tế Thế giới. (2023). Mù lòa và suy giảm thị lực. Tờ thông tin của WHO. Truy cập từ https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blindness-and-visual-impairment
