Bản tóm tắt
- Bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô (AMD) phát triển dần dần do võng mạc mỏng đi và sự tích tụ của một loại protein trong mắt gọi là drusen. Những thay đổi về thị lực thường rất nhẹ nhàng lúc đầu và tiến triển chậm theo thời gian
- Ngược lại, bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt liên quan đến sự phát triển bất thường của các mạch máu và có thể gây ra những thay đổi về thị lực diễn ra nhanh hơn.
- Bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô thường được kiểm soát thông qua việc theo dõi, chế độ dinh dưỡng và các biện pháp điều chỉnh lối sống.
- Tuy nhiên, đối với bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt, bạn có thể cần phải điều trị bằng phương pháp tiêm thuốc ức chế VEGF để kiểm soát sự phát triển bất thường của các mạch máu.
Bệnh thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (AMD) là một bệnh lý về mắt phổ biến, ảnh hưởng đến thị lực trung tâm, đặc biệt là ở người trưởng thành trên 50 tuổi. Nếu bạn nhận thấy những thay đổi về độ rõ nét khi nhìn khuôn mặt, chữ viết hoặc các chi tiết nhỏ, điều này có thể khiến bạn lo lắng.
Nếu bạn đang mắc bệnh hoặc nghi ngờ mình có thể mắc bệnh, chắc hẳn bạn muốn tìm hiểu về các phương án điều trị. Thông thường, các phương án điều trị sẽ khác nhau tùy thuộc vào việc bạn mắc dạng khô hay dạng ướt của bệnh thoái hóa điểm vàng (AMD). Dưới đây là tất cả những điều bạn cần biết.
Bệnh thoái hóa điểm vàng do tuổi tác thể khô và thể ướt (AMD)
Cả hai dạng AMD khô và ướt đều ảnh hưởng đến vùng hoàng điểm – phần của mắt chịu trách nhiệm về thị lực trung tâm sắc nét – nhưng chúng không diễn biến giống nhau. Hai dạng AMD này khác nhau về cách phát triển, tốc độ thay đổi thị lực và phương pháp điều trị có thể cần thiết.
Nguyên nhân và cách AMD ảnh hưởng đến mắt
Bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô (AMD) phát triển dần dần khi vùng điểm vàng mỏng đi và các mảng lắng đọng màu vàng nhỏ gọi là drusen tích tụ dưới võng mạc. Bạn có thể hình dung drusen như những mảnh vụn chất thải nhỏ li ti tích tụ dần theo quá trình lão hóa của mắt. Ban đầu, điều này có thể không gây ra vấn đề rõ rệt, nhưng theo thời gian, nó có thể làm giảm khả năng xử lý hình ảnh của võng mạc.
Ngược lại, bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt xảy ra khi các mạch máu bất thường phát triển dưới vùng điểm vàng. Những mạch máu này rất mỏng manh và không ổn định, gần giống như hệ thống ống nước bị hỏng. Chúng có thể rò rỉ dịch hoặc máu vào võng mạc, từ đó gây tổn thương vùng điểm vàng nhanh hơn nhiều và ảnh hưởng đến thị lực trung tâm trong thời gian ngắn hơn.
Tốc độ tiến triển
Bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô (AMD) thường tiến triển chậm, thường kéo dài trong nhiều năm. Trong cuộc sống hàng ngày, bạn có thể nhận thấy mình cần ánh sáng sáng hơn để đọc báo, gặp khó khăn khi đọc thực đơn nhà hàng trong điều kiện ánh sáng yếu, hoặc mất nhiều thời gian hơn để nhìn rõ chữ nhỏ trên nhãn thuốc. Do những thay đổi diễn ra từ từ, nhiều người không nhận ra chúng ngay lập tức
Bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt (AMD) thường tiến triển nhanh hơn, đôi khi chỉ trong vài tuần hoặc vài tháng. Thị lực có thể thay đổi trong vòng vài tuần, hoặc đôi khi thậm chí còn nhanh hơn. Người bệnh có thể nhận thấy các đường kẻ trên gạch lát sàn hoặc khung cửa sổ bắt đầu trông bị cong, hoặc khuôn mặt của người ngồi đối diện bỗng dưng trông bị méo mó hoặc mờ nhạt. Những thay đổi này thường diễn ra đột ngột hơn và khó bỏ qua hơn.
Triệu chứng và hiệu ứng hình ảnh
Các triệu chứng của bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô thường xuất hiện từ từ. Điều này có thể bao gồm:
Khi đọc, chữ có vẻ hơi mờ
Bạn phải di chuyển điện thoại để tìm được điểm lấy nét rõ nét hơn
Các khuôn mặt trông kém sắc nét hơn, đặc biệt là khi nhìn từ xa
Màu sắc hoặc các chi tiết nhỏ trông không còn sắc nét như trước
Trong trường hợp thoái hóa điểm vàng thể ướt, các triệu chứng thường rõ rệt hơn và có thể xuất hiện khá đột ngột. Các triệu chứng này có thể bao gồm:
Các đường thẳng (như khung cửa hoặc văn bản) trông bị gợn sóng
Tầm nhìn trung tâm bị méo mó khi thực hiện các hoạt động như đọc sách, nấu ăn hoặc xem tivi
Nguy cơ mất thị lực
Bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô thường có nguy cơ mất thị lực nghiêm trọng ngay lập tức thấp hơn, nhưng nếu không được điều trị, tình trạng này vẫn có thể trở nên nghiêm trọng theo thời gian. Ở các giai đoạn nặng, chẳng hạn như teo điểm vàng dạng địa lý, bệnh có thể dẫn đến suy giảm thị lực trung tâm đáng kể theo thời gian.
Bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt (wet AMD) có nguy cơ cao dẫn đến mất thị lực nhanh chóng và nghiêm trọng nếu không được điều trị. Đó là lý do tại sao không bao giờ được bỏ qua các triệu chứng như thị lực bị méo mó hoặc mờ đột ngột. Việc khám mắt kịp thời có thể đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thị lực.
Bạn vẫn chưa chắc chắn liệu mình có bị thoái hóa điểm vàng do tuổi tác hay không? Hãy tìm hiểu thêm về các nguyên nhân tại đây.
Điều trị và quản lý bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô
Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị nào có thể chữa khỏi hoàn toàn bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là không thể làm gì cả. Đối với nhiều bệnh nhân, mục tiêu chính là làm chậm quá trình tiến triển của bệnh, bảo vệ thị lực còn lại và phát hiện các dấu hiệu sớm của sự suy giảm thị lực.
Bổ sung dinh dưỡng và thực phẩm chức năng hỗ trợ sức khỏe mắt
Đối với một số bệnh nhân bị thoái hóa điểm vàng giai đoạn trung bình hoặc nặng ở một mắt, bác sĩ nhãn khoa có thể khuyên dùng các loại thực phẩm chức năng dựa trên kết quả của Nghiên cứu về các bệnh mắt liên quan đến tuổi tác (AREDS2).
Đây không phải là các loại vitamin tổng hợp thông thường bán sẵn trên thị trường. Đây là những công thức đặc biệt được thiết kế để hỗ trợ sức khỏe võng mạc. Mặc dù chúng không thể chữa khỏi bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô (AMD) hay phục hồi thị lực đã mất, nhưng chúng có thể giúp giảm nguy cơ bệnh tiến triển.
Các công thức này thường chứa các chất dinh dưỡng như:
- Vitamin C
- Vitamin E
- Kẽm
- Đồng
- Lutein
- Zeaxanthin
Điều quan trọng là không nên tự ý sử dụng các loại thực phẩm chức năng mà không có sự tư vấn của bác sĩ. Không phải tất cả những người mắc bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô (AMD) đều nhận được lợi ích như nhau từ các sản phẩm này. Tính phù hợp của chúng phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, tình trạng sức khỏe chung và tiền sử hút thuốc của bạn. Ví dụ, một số công thức cũ có chứa beta-carotene, chất này thường được khuyến cáo tránh dùng đối với người hút thuốc và cựu người hút thuốc do những rủi ro sức khỏe liên quan.
Phong cách sống và các biện pháp bảo vệ khỏi tia UV
Những thay đổi trong lối sống cũng có thể góp phần duy trì sức khỏe tổng thể của mắt và giúp giảm thiểu tổn thương thêm. Những biện pháp này rất quan trọng vì võng mạc không chỉ bị ảnh hưởng bởi quá trình lão hóa mà còn bởi tình trạng tuần hoàn máu, viêm nhiễm và các tác động tiêu cực từ môi trường trong thời gian dài.
Bác sĩ nhãn khoa có thể đề nghị các biện pháp như:
Đeo kính râm có khả năng chống tia cực tím (UV)
Duy trì chế độ ăn uống cân bằng, giàu rau lá xanh và cá
Tránh hút thuốc
Quản lý các vấn đề sức khỏe như huyết áp cao, cholesterol cao và tiểu đường
Những bước này nghe có vẻ đơn giản, nhưng lại rất quan trọng. Ví dụ, hút thuốc là một trong những yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được liên quan đến sự tiến triển của bệnh thoái hóa điểm vàng (AMD). Võng mạc là một mô rất hoạt động, phụ thuộc vào nguồn cung cấp oxy và chất dinh dưỡng dồi dào. Hút thuốc có thể cản trở quá trình này bằng cách làm tổn thương các mạch máu, gia tăng căng thẳng oxy hóa có hại và gây thêm áp lực lên vùng điểm vàng. Theo thời gian, điều này có thể làm trầm trọng thêm các tổn thương võng mạc hiện có và làm tăng nguy cơ tiến triển của bệnh AMD.
Một lĩnh vực khác mà thói quen hàng ngày có thể mang lại tác động tích cực là chế độ ăn uống. Lutein và zeaxanthin, hai chất rất quan trọng đối với sức khỏe vùng hoàng điểm, có trong các loại rau lá xanh như rau bina và cải xoăn. Axit béo omega-3, thường được cho là có tác dụng hỗ trợ võng mạc khi được bổ sung trong chế độ ăn uống cân bằng, có trong các loại cá như cá hồi, cá mòi và cá thu.
Mặt khác, việc duy trì lối sống lành mạnh giúp tạo ra một môi trường tốt hơn cho võng mạc của bạn. Điều này có thể không khắc phục được những tổn thương đã có, nhưng sẽ giúp mắt thích nghi tốt hơn theo thời gian.
Theo dõi võng mạc định kỳ
Những người được chẩn đoán mắc bệnh thoái hóa điểm vàng giai đoạn sớm hoặc trung gian thường được hưởng lợi từ việc khám mắt định kỳ, vì bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô có xu hướng tiến triển nặng dần theo thời gian. Việc theo dõi giúp các bác sĩ phát hiện những thay đổi ở võng mạc và nhận biết sớm các dấu hiệu của bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt.
Trong các lần tái khám, bác sĩ nhãn khoa của bạn có thể kiểm tra võng mạc bằng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp quang học (OCT). Kết quả chụp này cho thấy hình ảnh cắt ngang các lớp của võng mạc, giúp bác sĩ quan sát bên dưới bề mặt và phát hiện những thay đổi nhỏ mà có thể chưa thể nhận biết rõ ràng chỉ qua các triệu chứng.
Bạn cũng có thể được khuyên nên theo dõi thị lực tại nhà. Ví dụ, bạn có thể được yêu cầu:
- Kiểm tra xem các đường thẳng có bị cong, gợn sóng hoặc méo mó không
- Hãy thường xuyên so sánh thị lực của hai mắt
- Hãy chú ý xem có xuất hiện vùng mờ, xám hoặc bị mất ở trung tâm tầm nhìn hay không
- Hãy chú ý đến những thay đổi trong các hoạt động hàng ngày như đọc sách, nhận diện khuôn mặt hoặc nhìn thấy các chi tiết trên màn hình
Một công cụ thường được sử dụng làlưới Amsler, một bảng đơn giản gồm các đường thẳng tạo thành những ô vuông nhỏ. Nếu một số phần của lưới bị biến dạng, thiếu hụt hoặc mờ nhòe, đó có thể là dấu hiệu cho thấy vùng hoàng điểm đã có sự thay đổi và cần được kiểm tra ngay lập tức.
Khi nào cần điều trị khẩn cấp bệnh thoái hóa điểm vàng (AMD)
Mặc dù bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô thường tiến triển chậm, nhưng không nên bỏ qua bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào về thị lực. Bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô có thể tiến triển thành thể ướt, điều này đòi hỏi phải được đánh giá khẩn cấp.
Bạn nên đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu nhận thấy:
Sự biến dạng đột ngột của các đường thẳng
Một vùng tối hoặc trống mới xuất hiện ở trung tâm trường nhìn
Tình trạng mờ ở vùng trung tâm của thị lực xấu đi nhanh chóng
Sự khác biệt rõ rệt giữa hai mắt mà trước đây không có
Một nguyên tắc chung hữu ích là: nếu thị lực của bạn thay đổi rõ rệt trong vòng vài ngày hoặc vài tuần thay vì thay đổi từ từ trong vài tháng hoặc vài năm, bạn nên đi khám càng sớm càng tốt.
Các phương pháp điều trị AMD thể ướt
Khác với AMD thể khô, AMD thể ướt thường cần phải điều trị tích cực để kiểm soát sự phát triển bất thường của các mạch máu và tình trạng ứ dịch ở võng mạc. Các mạch máu này rất dễ vỡ và có thể rò rỉ dịch hoặc máu, điều này có thể gây sưng tấy, sẹo và làm tổn thương nhanh chóng thị lực trung tâm nếu không được điều trị.
Tiêm thuốc ức chế VEGF để kiểm soát dịch trong võng mạc
Một trong những phương pháp điều trị phổ biến nhất đối với bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt là tiêm thuốc ức chế yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (anti-VEGF) (như Lucentis, Eylea 8mg và Vabysmo).
VEGF là một loại protein có sẵn trong cơ thể, có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của các mạch máu bất thường dưới võng mạc, từ đó góp phần gây ra vấn đề ở bệnh nhân mắc bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt (AMD).
Các loại thuốc ức chế VEGF hoạt động bằng cách ngăn chặn VEGF, điều này có thể giúp:
- Giảm tình trạng rò rỉ từ các mạch máu bất thường
- Giảm sưng võng mạc
- Làm chậm quá trình tổn thương thêm ở vùng hoàng điểm
- Cải thiện thị lực
Cách tiêm thuốc ức chế VEGF
Nhiều bệnh nhân cảm thấy lo lắng khi lần đầu nghe đến cụm từ “tiêm vào mắt”. Tuy nhiên, thủ thuật này thường diễn ra nhanh chóng và dễ chịu hơn nhiều so với những gì họ tưởng tượng.
Trước khi tiêm, mắt sẽ được gây tê bằng thuốc nhỏ mắt để giảm thiểu cảm giác khó chịu. Sau đó, mắt sẽ được làm sạch cẩn thận để giảm nguy cơ nhiễm trùng. Tiếp theo, thuốc sẽ được tiêm vào mắt, và quy trình này chỉ mất một thời gian ngắn.
Hầu hết bệnh nhân mô tả cảm giác này là khó chịu hơn là đau đớn. Bạn có thể cảm thấy áp lực, nhưng thường chỉ trong chốc lát. Sau khi tiêm, một số bệnh nhân có thể bị đỏ nhẹ hoặc xuất hiện một vết nhỏ tại vị trí tiêm, và mắt có thể cảm thấy hơi khó chịu trong một thời gian ngắn.
Trong hầu hết các trường hợp, bệnh nhân có thể về nhà ngay trong ngày tiêm và tiếp tục các hoạt động nhẹ nhàng. Tuy nhiên, các hướng dẫn chăm sóc sau điều trị cụ thể có thể khác nhau tùy thuộc vào phòng khám và tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân. Chúng tôi sẽ kiểm tra lại bệnh nhân vào ngày hôm sau tại phòng khám để theo dõi áp lực nhãn cầu và phát hiện sớm bất kỳ dấu hiệu nhiễm trùng nào.
Độ sâu tiêu cự mở rộng IOL (EDOF)
Các thế hệ EDOF IOL mới nhất cho phép bệnh nhân đạt được thị lực tốt ở cả tầm xa và tầm trung, với nguy cơ tối thiểu về các rối loạn thị giác như chói và quầng sáng. Trên thực tế, khi các thấu kính này được cấy ghép đúng cách và đạt được độ khúc xạ mong muốn, bệnh nhân có thể nhìn rõ ở nhiều khoảng cách khác nhau—cho dù đó là nhìn vào máy tính, iPad, thức ăn trên bàn hay chữ lớn trên điện thoại—mà không cần đeo kính.
Tại sao phải tiêm nhiều lần
Bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt thường không thể điều trị chỉ bằng một mũi tiêm, vì các mạch máu cần được ức chế liên tục. Do đó, việc điều trị bệnh thoái hóa điểm vàng thường được thực hiện theo các đợt định kỳ.
Khi bắt đầu điều trị AMD thể ướt, các mũi tiêm ức chế VEGF thường được thực hiện với tần suất cao hơn, thường là hàng tháng, trong một khoảng thời gian nhất định. Lịch trình tiêm có thể được điều chỉnh tùy thuộc vào phản ứng của võng mạc. Một số bệnh nhân tiếp tục duy trì lịch tiêm cố định định kỳ, trong khi những bệnh nhân khác chuyển sang phác đồ điều trị dựa trên kết quả chụp ảnh.
Điều này rất quan trọng vì bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt có thể tái phát thường xuyên. Ngay cả khi thị lực dường như ổn định, dịch lỏng vẫn có thể bắt đầu xuất hiện trở lại trong võng mạc trước khi bệnh nhân nhận ra rõ ràng. Do đó, việc chụp ảnh theo dõi và điều trị lại thường là cần thiết.
Điều trị bằng laser trong một số trường hợp cụ thể
Trong một số trường hợp cụ thể, liệu pháp laser có thể được sử dụng để làm se các mạch máu bị rò rỉ. Tuy nhiên, phương pháp này hiện nay ít được áp dụng hơn trong điều trị thoái hóa điểm vàng (AMD).
Điều này là do liệu pháp laser cũng có thể ảnh hưởng đến các mô võng mạc khỏe mạnh lân cận. Vì vùng hoàng điểm chịu trách nhiệm về thị lực trung tâm chi tiết, các bác sĩ thường thận trọng với các phương pháp điều trị có thể gây tổn thương phụ ở khu vực này.
Hiện nay, tiêm thuốc ức chế VEGF được ưu tiên sử dụng trong hầu hết các trường hợp vì chúng có tác dụng nhắm mục tiêu chính xác hơn. Các loại thuốc này tác động trực tiếp vào hoạt động bất thường của mạch máu mà không gây ra mức độ tổn thương trực tiếp tương tự đối với mô võng mạc xung quanh.
Khám lại với bác sĩ nhãn khoa
Bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt thường cần được theo dõi và điều trị lặp lại. Trong các lần tái khám, bác sĩ nhãn khoa sẽ đánh giá phản ứng của võng mạc đối với điều trị và xác định xem có cần tiêm thêm hoặc điều chỉnh phác đồ điều trị hay không.
Điều này thường bao gồm:
- Kiểm tra thị lực
- Khám võng mạc
- Thực hiện chụp ảnh võng mạc
- Kiểm tra xem có dịch, sưng, chảy máu hoặc các dấu hiệu cho thấy bệnh vẫn đang hoạt động hay không
Các lần tái khám là rất quan trọng, bởi vì bệnh nhân có thể cảm thấy thị lực của mình “cũng không đến nỗi nào” và cho rằng việc điều trị có thể hoãn lại, trong khi thực tế kết quả chụp chiếu có thể cho thấy tình trạng rò rỉ vẫn đang diễn ra và có thể dẫn đến tổn thương vĩnh viễn nếu không được xử lý kịp thời.
Bảo vệ thị lực của bạn bằng cách khám sàng lọc AMD sớm tại Singapore
Bệnh thoái hóa điểm vàng do tuổi tác có thể tiến triển từ từ, và nhiều người không nhận ra các dấu hiệu của bệnh ở giai đoạn đầu. Nếu bạn trên 50 tuổi hoặc có các yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình mắc bệnh thoái hóa điểm vàng do tuổi tác, bạn nên cân nhắc đi khám mắt.
Tại Trung tâm Mắt và Đục thủy tinh thể Angel Eye, bệnh nhân sẽ được khám và đánh giá toàn diện về võng mạc để phát hiện bệnh thoái hóa điểm vàng (AMD). Chúng tôi sẽ xem xét các triệu chứng của quý vị, thực hiện các xét nghiệm hình ảnh phù hợp và thảo luận về các phương án điều trị thích hợp. Sau đó, chúng tôi sẽ đảm bảo quý vị nhận được các liệu trình điều trị hoặc theo dõi cần thiết. Sức khỏe đôi mắt lâu dài của quý vị luôn là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi!
Những câu hỏi thường gặp
Bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô có thể chuyển thành thể ướt không?
Đúng vậy, trong một số trường hợp, bệnh thoái hóa điểm vàng thể khô có thể tiến triển thành bệnh thoái hóa điểm vàng thể ướt. Đó là lý do tại sao việc theo dõi thường xuyên là rất quan trọng, ngay cả khi các triệu chứng của bạn có vẻ nhẹ.
Bệnh AMD có phải luôn liên quan đến tuổi tác hay người trẻ cũng có thể mắc bệnh này?
Mặc dù bệnh thoái hóa điểm vàng (AMD) thường gặp hơn ở những người trên 50 tuổi, nhưng một số yếu tố di truyền hoặc lối sống có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh sớm hơn. Tuy nhiên, bệnh này ít gặp hơn ở những người trẻ tuổi.
Nếu tôi bị thoái hóa điểm vàng (AMD), liệu tôi có bị mù hoàn toàn không?
Bệnh AMD chủ yếu ảnh hưởng đến thị lực trung tâm. Hầu hết mọi người vẫn giữ được thị lực ngoại vi (bên hông), mặc dù các hoạt động đòi hỏi thị lực trung tâm như đọc sách hay nhận diện khuôn mặt có thể trở nên khó khăn hơn.
Nếu tôi bị thoái hóa điểm vàng giai đoạn đầu, tôi nên đi khám mắt bao lâu một lần?
Tần suất khám sẽ tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của bạn. Bác sĩ nhãn khoa sẽ đề xuất một lịch trình khám, có thể dao động từ vài tháng một lần đến một năm một lần.
