- Hầu hết các đốm nổi đều là lành tính, nhưng một tỷ lệ đáng kể các trường hợp đốm nổi mới xuất hiện đi kèm với vết rách võng mạc cần được điều trị.
- Hãy đi khám ngay trong ngày nếu đột ngột xuất hiện nhiều đốm nổi mới, thấy chớp sáng, có bóng mờ lướt qua tầm nhìn hoặc bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy thị lực bị mờ đi.
- Đừng chần chừ để xem các triệu chứng có thuyên giảm hay không. Khoảng thời gian từ khi võng mạc bị rách (vẫn còn có thể điều trị được) đến khi bị bong võng mạc (cần phải phẫu thuật) có thể chỉ từ vài giờ đến vài ngày.
- Những người bị cận thị nặng, có tiền sử bong võng mạc hoặc từng phẫu thuật mắt có nguy cơ cao hơn và cần có biện pháp xử lý khẩn cấp hơn khi xuất hiện các đốm nổi mới.
Bạn nhận ra điều đó lần đầu tiên vào một buổi sáng trời trong, khi đang đọc điện thoại trên nền trắng. Một đốm đen nhỏ lướt qua tầm nhìn của bạn mỗi khi bạn di chuyển ánh mắt, rồi trôi đi trước khi bạn kịp tập trung vào nó. Bạn cố nhìn thẳng vào nó thì nó lại di chuyển. Bạn chớp mắt. Nó vẫn còn đó.
Hầu hết mọi người đều cho rằng đây chỉ là do mệt mỏi hoặc căng thẳng. Nhiều người mất hàng tuần để suy nghĩ xem có nên đề cập đến vấn đề này trong lần khám bác sĩ gia đình tiếp theo hay không, hay liệu có đáng để đặt lịch khám mắt hay không. Câu trả lời hoàn toàn phụ thuộc vào loại đốm nổi mà bạn đang gặp phải.
Hướng dẫn này giải thích hiện tượng “đốm nổi” là gì, những trường hợp nào là vô hại và những trường hợp nào cần được xử lý khẩn cấp ngay trong ngày.
Đốm nổi trước mắt là gì và tại sao chúng lại xuất hiện?
Các đốm nổi là những bóng mờ được tạo ra trên võng mạc bởi các hạt hoặc cụm hạt trong thủy tinh thể – chất có dạng gel lấp đầy khoang sau của mắt. Hầu hết các đốm nổi đều lành tính và xuất phát từ những thay đổi bình thường do quá trình lão hóa của thủy tinh thể, mặc dù một tỷ lệ nhỏ trong số đó có thể là dấu hiệu của một vấn đề cần được đánh giá khẩn cấp.
Thể thủy tinh và lý do tại sao nó tạo ra các đốm nổi
Thủy tinh thể là một chất gel trong suốt chiếm khoảng 80% thể tích bên trong nhãn cầu, nằm giữa thủy tinh thể ở phía trước và võng mạc ở phía sau. Ở tuổi trẻ, nó có độ đặc giống như thạch cứng.
Khi bạn già đi, chất này dần dần hóa lỏng và co lại trong một quá trình gọi là hiện tượng syneresis, khiến các sợi collagen kết tụ lại với nhau và tạo ra bóng trên võng mạc nhạy cảm với ánh sáng (Sebag, 2020, PMID 32151758).
Những bóng mờ đó chính là những gì bạn nhận thấy dưới dạng các đốm nổi: những chấm nhỏ, những sợi chỉ, những mạng nhện hoặc những đốm hình vòng tròn trôi theo chuyển động của mắt bạn và lướt đi khi bạn cố nhìn thẳng vào chúng.
Đối với nhiều người sống tại Singapore – nơi tỷ lệ cận thị rất cao – nhãn cầu bị kéo dài sẽ gây ra áp lực cơ học lên thể thủy tinh ngay từ khi còn nhỏ, điều này có nghĩa là các bệnh nhân trẻ tuổi có thể gặp phải những thay đổi này sớm hơn dự kiến.
Bong thủy tinh thể sau: nguyên nhân phổ biến nhất
Tình trạng bong thủy tinh thể sau (PVD) xảy ra khi thủy tinh thể tách khỏi võng mạc trong một sự kiện duy nhất, thay vì diễn ra từ từ. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến hiện tượng xuất hiện đột ngột các đốm nổi, và trong phần lớn các trường hợp, đây là một phần bình thường – dù có thể gây lo lắng – của quá trình lão hóa.
Khi thủy tinh thể tách ra hoàn toàn khỏi bề mặt võng mạc, hiện tượng này thường gây ra sự gia tăng đột ngột của các đốm nổi, thường kèm theo những tia sáng lóe lên thoáng qua ở vùng thị giác ngoại vi.
Trong hầu hết các trường hợp, hiện tượng này hoàn toàn vô hại. Trong vòng vài tuần đến vài tháng, não bộ sẽ học cách lọc bỏ những bóng mờ đó, và đối với nhiều bệnh nhân, các đốm nổi sẽ trở nên ít dễ nhận thấy hơn theo thời gian.
Một nghiên cứu tiền cứu quy mô lớn cho thấy khoảng 9,9% các trường hợp mắt có biểu hiện PVD đã có vết rách võng mạc ngay từ lần đánh giá đầu tiên (Nixon et al., 2024, PMID 37798362).
Điều này có nghĩa là cứ mười bệnh nhân bị xuất hiện đốm nổi do bong võng mạc (PVD) thì khoảng một người đã có vết rách cần được điều trị. Chính tỷ lệ này đã làm cho việc đánh giá kịp thời trở nên quan trọng.
Bạn không chắc liệu các đốm nổi trong mắt có cần được kiểm tra hay không? Một cuộc khám võng mạc sau khi giãn đồng tử tại Trung tâm Mắt và Đục thủy tinh thể Angel Eye sẽ mất từ 20 đến 30 phút và mang lại cho bạn câu trả lời rõ ràng.
Những điều cần lưu ý
- Một cục mỡ nổi mới, trôi lơ lửng chậm chạp, thường là vô hại
- Những tia sáng lóe lên thoáng qua ở vùng ngoại vi thường xuất hiện kèm theo hiện tượng PVD và thường không gây hại
- Các đốm nổi đã xuất hiện và duy trì ổn định trong nhiều tháng hoặc nhiều năm thường không phải là dấu hiệu của một vấn đề mới
Khi nào hiện tượng có đốm nổi trong mắt trở thành trường hợp cấp cứu cần xử lý ngay trong ngày?
Một số trường hợp xuất huyết võng mạc nhất định cần được điều trị cấp cứu ngay trong ngày. Việc xử trí kịp thời có thể mang lại sự khác biệt đáng kể trong quá trình điều trị tình trạng này.
Các triệu chứng rách võng mạc: Dấu hiệu cảnh báo cần xử lý ngay trong ngày
Hãy đến khám ngay trong ngày nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào sau đây:
- Một cơn mưa bất chợt của rất nhiều đốm nổi mới, đặc biệt là hàng chục đốm cùng lúc
- Những tia sáng lóe lên đi kèm với một đợt xuất hiện mới của các đốm nổi
- Một cái bóng tối hoặc một tấm màn đang len lỏi vào từ góc mắt của bạn
- Bất kỳ sự suy giảm nào về độ rõ nét tổng thể của hình ảnh hoặc hiện tượng méo hình
Các nghiên cứu đã xác nhận rằng hiện tượng giảm thị lực chủ quan và mất thị trường là những yếu tố dự báo quan trọng đối với tình trạng rách hoặc bong võng mạc ở những bệnh nhân có triệu chứng thấy đốm nổi (Ahmad et al., 2022, PMID 36228586). Ngay cả khi chỉ xuất hiện một trong những dấu hiệu này, đó cũng là dấu hiệu cho thấy bạn nên liên hệ với bác sĩ nhãn khoa ngay hôm nay, chứ không phải ngày mai.
Tại sao thời điểm lại quan trọng đến vậy
Khi thể thủy tinh kéo mạnh đến mức làm rách võng mạc, tình trạng này có thể được điều trị bằng phương pháp quang đông bằng laser — một thủ thuật tương đối đơn giản nhằm tạo ra một lớp mô sẹo bao quanh vết rách, ngăn không cho dịch lọt qua và gây ra hiện tượng bong võng mạc.
Trung tâm Mắt Thiên Thần & Đục thủy tinh thể cung cấp dịch vụ điều trị rách võng mạc tại Singapore, bao gồm liệu pháp quang đông bằng laser, dưới hình thức điều trị ngoại trú.
Khi võng mạc bị bong ra và dịch lọt vào bên dưới, việc phẫu thuật là không thể tránh khỏi. Thông thường, các phương pháp phẫu thuật này bao gồm phẫu thuật cắt dịch kính, phẫu thuật thắt củng mạc hoặc phẫu thuật cố định võng mạc bằng khí. Thời gian hồi phục kéo dài hơn, kết quả khó dự đoán hơn và nguy cơ ảnh hưởng đến thị lực cao hơn đáng kể.
Khoảng thời gian từ khi võng mạc bị rách (có thể điều trị được) đến khi võng mạc bị bong (cần phẫu thuật) có thể chỉ kéo dài từ vài giờ đến vài ngày.
Bạn có gặp bất kỳ triệu chứng nào được đề cập ở trên không? Đừng chần chừ. Hãy liên hệ với Trung tâm Mắt và Đục thủy tinh thể Angel Eye để đặt lịch khám khẩn cấp.
Ai là những người có nguy cơ cao nhất gặp phải tình trạng đốm nổi nghiêm trọng?
Một số bệnh nhân có nguy cơ cơ bản cao hơn về việc các đốm nổi tiến triển thành vết rách võng mạc hoặc bong võng mạc. Việc biết mình có thuộc nhóm có nguy cơ cao hay không sẽ giúp bạn quyết định nên đi khám sớm đến mức nào.
Ai cần phải đặc biệt cảnh giác?
Các yếu tố nguy cơ sau đây có liên quan đến khả năng cao hơn khiến hiện tượng đốm nổi tiến triển thành rách võng mạc hoặc bong võng mạc:
| Yếu tố nguy cơ | Tại sao điều này lại quan trọng? |
| Cận thị nặng (trên -6D) | Chiều dài trục kéo dài gây ra lực kéo mãn tính lên võng mạc ngoại vi, khiến nó dễ bị rách hơn (Haarman et al., 2020, PMID 32347918) |
| Tuổi trên 50 | Các thay đổi ở thể thủy tinh làm tăng nguy cơ bong võng mạc do tách dịch thủy tinh thể (PVD) và rách võng mạc sẽ diễn ra nhanh hơn sau tuổi 50 |
| Chấn thương hoặc phẫu thuật mắt trước đó | Làm thay đổi các mối quan hệ cơ học bên trong nhãn cầu, làm tăng nguy cơ liên quan đến thủy tinh thể |
| Tiền sử gia đình về bong võng mạc | Yếu tố di truyền dẫn đến sự dễ bị tổn thương về mặt cấu trúc |
| Vết rách hoặc bong võng mạc ở mắt còn lại | Làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh ở mắt còn lại |
Việc khám mắt định kỳ đặc biệt quan trọng đối với bất kỳ ai thuộc các nhóm có nguy cơ cao này.
Những điều cần biết khi đi khám võng mạc
Khám đáy mắt sau khi giãn đồng tử là phương pháp duy nhất đáng tin cậy để xác định liệu hiện tượng đốm nổi có đi kèm với vết rách võng mạc hay các bệnh lý khác hay không. Đây là một thủ thuật ngoại trú đơn giản, mất khoảng 20 đến 30 phút.
Khám mắt bằng phương pháp giãn đồng tử
Bạn sẽ được nhỏ thuốc làm giãn đồng tử, giúp đồng tử mở rộng để bác sĩ chuyên khoa có thể quan sát toàn bộ võng mạc, kể cả vùng ngoại vi xa nhất.
Nếu không giãn đồng tử, các vết rách võng mạc ngoại vi – nơi thường xuyên xảy ra vết rách nhất – có thể bị bỏ sót. Bác sĩ chuyên khoa sẽ sử dụng kính soi đáy mắt gián tiếp và thấu kính tiếp xúc để kiểm tra toàn bộ bề mặt võng mạc.
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng 15% các trường hợp rách võng mạc chỉ có thể phát hiện được qua phương pháp soi đáy mắt gián tiếp kết hợp với kỹ thuật ấn nhẹ, chứ không thể phát hiện chỉ bằng phương pháp soi khe, điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khám mắt kỹ lưỡng sau khi giãn đồng tử (Nixon và cộng sự, 2024, PMID 37798362).
Những điều cần chuẩn bị trước khi đến khám:
- Hãy nhờ ai đó chở bạn về nhà. Thuốc nhỏ mắt làm giãn đồng tử sẽ khiến tầm nhìn gần và tầm trung bị mờ trong vài giờ.
- Hãy mang theo một cặp kính râm. Ánh sáng chói sẽ gây khó chịu sau khi giãn đồng tử.
- Hãy dành từ ba đến bốn giờ để các tác dụng tan hẳn
CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Tôi đã bị hiện tượng thấy đốm đen trong mắt nhiều năm nay. Tôi có nên lo lắng không?
Các đốm nổi trong mắt có thể được điều trị được không nếu chúng không nguy hiểm nhưng lại ảnh hưởng đến thị lực của tôi?
Sau khi phẫu thuật PVD, bao lâu thì tôi nên đi khám lại?
Thông báo về các ca phẫu thuật thủy tinh thể nhân tạo mới tại Trung tâm Mắt Angel Eye & Đục thủy tinh thể
Bác sĩ Allan Fong là Bác sĩ phẫu thuật mắt cấp cao kiêm Giám đốc Y khoa tại Trung tâm Mắt và Đục thủy tinh thể Angel Eye, với hơn 26 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực chuyên khoa võng mạc tại Singapore.
Không bao giờ được coi thường các đốm nổi hoặc chớp sáng mới xuất hiện. Nếu bạn nhận thấy đốm nổi có sự thay đổi đột ngột, hãy liên hệ ngay với Trung tâm Angel Eye & Cataract. Chúng tôi có trang thiết bị laser ngay tại chỗ để điều trị rách võng mạc trong ngày tại Singapore.
Tài liệu tham khảo
- Ahmad MT, Sein J, Wang J, và cộng sự. Các yếu tố nguy cơ dựa trên triệu chứng đối với rách võng mạc và bong võng mạc trong các trường hợp nghi ngờ bong dịch kính sau. Ophthalmologica. 2022;245(6):570–576. PMID: 36228586; DOI: 10.1159/000527295
- Haarman AEG, Enthoven CA, Tideman JWL, Tedja MS, Verhoeven VJM, Klaver CCW. Các biến chứng của cận thị: Tổng quan và phân tích tổng hợp. Investigative Ophthalmology & Visual Science. 2020;61(4):49. PMID: 32347918; PMC7401976; DOI: 10.1167/iovs.61.4.49
- Nixon TRW, Davie RL, Snead MP. Bong thủy tinh thể sau và rách võng mạc: một nghiên cứu tiền cứu về các trường hợp được chuyển đến từ cộng đồng. Eye (London). 2024;38(4):786–791. PMID: 37798362; PMC10920725; DOI: 10.1038/s41433-023-02779-3 Sebag J. Thể thủy tinh và hiện tượng Myodesopsia làm suy giảm thị lực. Tiến bộ trong Nghiên cứu Võng mạc và Mắt. 2020;79:100847. PMID: 32151758; DOI: 10.1016/j.preteyeres.2020.100847
