Gần đây, mắt bạn thường xuyên gây khó chịu. Mắt bạn chảy nước mắt mà không rõ lý do. Sau khi đọc sách một lúc, mắt bạn lại thấy đau nhức. Bạn phải dùng thuốc nhỏ mắt thường xuyên hơn trước đây, nhưng dường như thuốc không còn hiệu quả như trước nữa. Bạn thường cho rằng đó là do mệt mỏi, do điều hòa không khí, hoặc đơn giản là do tuổi tác.
Có thể bạn nói đúng về phần cuối cùng. Hội chứng khô mắt thực sự trở nên phổ biến hơn và dai dẳng hơn khi chúng ta già đi, và nó ảnh hưởng đến cả nam giới lẫn nữ giới. Nhưng việc già đi không có nghĩa là bạn phải chấp nhận cảm giác khó chịu này. Các nguyên nhân khiến hội chứng khô mắt trở nên trầm trọng hơn theo tuổi tác đã được hiểu rõ, và chúng có thể điều trị được nhiều hơn so với những gì hầu hết mọi người nghĩ.
Dưới đây là những gì đang thực sự diễn ra, và những gì bạn có thể làm để giải quyết vấn đề này.
Các tuyến sản xuất nước mắt của bạn thay đổi theo độ tuổi
Nước mắt phức tạp hơn vẻ bề ngoài. Nước mắt bao gồm ba lớp riêng biệt: lớp ngoài cùng là lớp dầu giúp ngăn chặn sự bay hơi, lớp giữa là lớp nước giúp duy trì độ ẩm cho bề mặt mắt, và lớp trong cùng là lớp mucin giúp nước mắt lan tỏa đều trên giác mạc. Mỗi lớp được tiết ra bởi một nhóm tuyến khác nhau, và mỗi tuyến này đều bị ảnh hưởng bởi quá trình lão hóa.
Một nghiên cứu với sự tham gia của hơn 60.000 người cho thấy những người từ 60 tuổi trở lên có nguy cơ mắc bệnh khô mắt cao hơn 31% so với người trưởng thành trẻ tuổi. Những thay đổi chủ yếu liên quan đến hai tuyến cụ thể. Tuyến lệ, có chức năng sản xuất thành phần nước của nước mắt, dần dần mất chức năng theo thời gian, dẫn đến lượng nước mắt tiết ra ít hơn và chất lượng nước mắt kém hơn. Các tuyến Meibomian, nằm dọc theo mép mí mắt và sản xuất lớp dầu, ngày càng dễ bị rối loạn chức năng khi tuổi tác tăng lên, dẫn đến màng nước mắt bay hơi nhanh hơn mức bình thường.
Các nghiên cứu cho thấy các dấu hiệu của rối loạn chức năng tuyến Meibomian có thể bắt đầu xuất hiện ở người trưởng thành ngay từ khoảng giữa độ tuổi 20, trong khi tình trạng thiếu nước mắt nghiêm trọng hơn liên quan đến quá trình lão hóa thường chỉ trở nên rõ ràng về mặt lâm sàng từ cuối độ tuổi 40 trở đi. Đến khi phần lớn mọi người bước sang độ tuổi 60, những thay đổi về chất lượng và lượng nước mắt này đã trở nên rõ rệt.
Kết quả là lớp màng nước mắt trở nên mỏng hơn, kém ổn định hơn và dễ bị phá vỡ hơn. Ngay cả những xáo trộn nhỏ như một chuyến đi ô tô dài, một căn phòng lạnh hay vài giờ đọc sách cũng có thể làm mất cân bằng, dẫn đến cảm giác khó chịu rõ rệt.
Các dấu hiệu cho thấy quá trình lão hóa có thể đang ảnh hưởng đến màng nước mắt của bạn:
- Khi thức dậy, mắt cảm thấy bình thường nhưng về sau trong ngày lại bắt đầu cảm thấy khó chịu
- Mắt chảy nước, đặc biệt là khi ở ngoài trời hoặc trong các không gian có máy lạnh (mắt tiết ra nước mắt phản xạ để đối phó với tình trạng khô mắt)
- Tầm nhìn bị mờ đi, rồi trở nên rõ ràng khi bạn chớp mắt
- Tình trạng nhạy cảm với ánh sáng hoặc không gian có máy lạnh – những điều trước đây không gây khó chịu cho bạn
Mối liên hệ nội tiết tố: Tại sao nó lại ảnh hưởng đến cả nam giới và nữ giới
Sự thay đổi nội tiết tố là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất nhưng lại ít được chú ý nhất dẫn đến chứng khô mắt ở người cao tuổi. Và đây không chỉ là vấn đề liên quan đến phụ nữ và thời kỳ mãn kinh, mặc dù thời kỳ mãn kinh thực sự đóng một vai trò quan trọng.
Androgen là các hormone có mặt ở cả nam và nữ, đóng vai trò trực tiếp trong việc điều hòa hoạt động của các tuyến Meibomian. Các nghiên cứu đã xác nhận rằng các thụ thể androgen có mặt trong các tuyến Meibomian, và rằng androgen kích thích tích cực quá trình sản xuất thành phần lipid trong nước mắt. Khi nồng độ androgen giảm xuống — điều này xảy ra ở cả hai giới khi tuổi tác tăng lên — chất lượng và lượng của lớp màng dầu này sẽ suy giảm.
Đối với phụ nữ, quá trình này diễn ra nhanh hơn vào giai đoạn mãn kinh. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh khô mắt ở phụ nữ trên 50 tuổi cao gấp gần hai lần so với nam giới cùng độ tuổi. Các nghiên cứu tập trung vào phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh và hậu mãn kinh đã phát hiện tỷ lệ mắc bệnh khô mắt cao đáng kể, có liên quan trực tiếp đến sự thay đổi nội tiết tố; đồng thời ghi nhận sự cải thiện ở những phụ nữ được điều trị bằng liệu pháp hormone bao gồm bổ sung androgen.
Đối với nam giới, sự suy giảm nồng độ androgen diễn ra từ từ hơn nhưng cũng không kém phần rõ rệt. Những nam giới sử dụng thuốc ức chế hoạt động của androgen – chẳng hạn để điều trị các vấn đề về tuyến tiền liệt – có nguy cơ mắc chứng khô mắt và rối loạn chức năng tuyến Meibomian cao hơn đáng kể, điều này khẳng định mối liên hệ trực tiếp giữa nồng độ androgen và sức khỏe đôi mắt.
Bài học thực tiễn ở đây là: nếu tình trạng khô mắt của bạn trở nên trầm trọng hơn một cách rõ rệt vào khoảng thời gian diễn ra những thay đổi nội tiết tố — dù là thời kỳ mãn kinh ở phụ nữ hay đơn giản là giai đoạn trung niên ở nam giới — thì thời điểm đó có lẽ không phải là ngẫu nhiên.
Tình trạng khô mắt do rối loạn nội tiết có thể là một yếu tố nếu:
- Các triệu chứng trở nên trầm trọng hơn rõ rệt vào khoảng thời kỳ mãn kinh hoặc khi bước vào độ tuổi giữa 50
- Bạn đang dùng các loại thuốc ảnh hưởng đến nồng độ hormone
- Cảm giác khó chịu chủ yếu liên quan đến chất lượng của nước mắt hơn là lượng nước mắt (mắt chảy nước mặc dù cảm thấy khô)
- Thuốc nhỏ mắt bôi trơn thông thường chỉ mang lại cảm giác dễ chịu trong thời gian ngắn
Câu hỏi về thuốc mà nhiều người thường không nghĩ đến việc hỏi
Một trong những yếu tố góp phần gây ra chứng khô mắt ở người cao tuổi thường bị bỏ qua nhất chính là tủ thuốc.
Khi tuổi tác tăng lên, nhiều người trong chúng ta phải dùng nhiều loại thuốc hơn để điều trị nhiều bệnh lý hơn. Huyết áp, cholesterol, giấc ngủ, tâm trạng, giảm triệu chứng dị ứng. Điều này hoàn toàn dễ hiểu. Tuy nhiên, các nghiên cứu đã liên tục chỉ ra rằng một số nhóm thuốc phổ biến là yếu tố góp phần gây ra bệnh khô mắt, bao gồm thuốc kháng histamine, thuốc chống trầm cảm, thuốc lợi tiểu và một số loại thuốc hạ huyết áp. Những loại thuốc này có thể làm giảm sản xuất nước mắt, làm thay đổi độ ổn định của màng nước mắt hoặc ảnh hưởng đến các tuyến chịu trách nhiệm về chất lượng nước mắt.
Một nghiên cứu quy mô lớn trên hơn 500 bệnh nhân mắc chứng khô mắt từ trung bình đến nặng cho thấy các triệu chứng ở những người sử dụng thuốc kháng histamine và corticosteroid nghiêm trọng hơn đáng kể so với những người không sử dụng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tác dụng phụ của thuốc được ước tính nghiêm trọng gấp ba lần ở người cao tuổi so với bệnh nhân trẻ tuổi, và mức độ phức tạp của tương tác giữa nhiều loại thuốc sẽ tăng lên mỗi khi có thêm một loại thuốc được bổ sung vào phác đồ điều trị.
Điều này không có nghĩa là bạn nên ngừng dùng các loại thuốc mà bác sĩ đã kê đơn. Điều này có nghĩa là nếu tình trạng khô mắt của bạn trở nên trầm trọng hơn vào khoảng thời gian bắt đầu dùng một loại thuốc mới, thì bạn nên đề cập đến mối liên hệ này với cả bác sĩ nhãn khoa và bác sĩ đã kê đơn cho bạn.
Bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ nếu:
- Các triệu chứng khô mắt trở nên trầm trọng hơn sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới
- Bạn dùng thuốc kháng histamine đều đặn, bao gồm cả các loại thuốc giảm triệu chứng dị ứng bán không cần toa
- Bạn đang dùng nhiều loại thuốc mỗi ngày và chưa trao đổi về các tác dụng của chúng đối với mắt
- Thuốc nhỏ mắt giúp giảm triệu chứng trong thời gian ngắn, nhưng các triệu chứng sẽ nhanh chóng tái phát
Khi mắt ướt thực ra lại là dấu hiệu của mắt khô
Một trong những khía cạnh gây nhầm lẫn nhất của chứng khô mắt ở người cao tuổi là: mắt có thể tiết ra quá ít loại nước mắt phù hợp, trong khi đó lại có vẻ như luôn chảy nước mắt.
Điều này xảy ra bởi vì khi bề mặt mắt bị thiếu độ ẩm kéo dài, nó sẽ kích hoạt một phản ứng phản xạ. Tuyến lệ sẽ được kích thích để tiết ra một lượng nước mắt dồi dào đột ngột nhằm bảo vệ bề mặt bị kích ứng. Những giọt nước mắt phản xạ này có tính chất loãng và không ổn định. Chúng không có lớp dầu giúp ngăn chặn sự bay hơi, do đó thực tế không giải quyết được tình trạng khô mắt cơ bản. Chúng chỉ đơn thuần tràn ra ngoài mà thôi.
Nhiều người cao tuổi coi đây là một điều phiền toái, khi họ phải liên tục lau mắt, đặc biệt là khi ở ngoài trời hoặc trong không khí lạnh, mà không nhận ra rằng đó là dấu hiệu cho thấy mắt họ không được bôi trơn đủ ở mức cơ bản. Nếu mắt bạn chảy nước khi đi dạo buổi sáng dọc theo hồ chứa nước trong gió, hoặc bất ngờ ướt đẫm trong lúc ăn, đây là điều đáng lưu ý trong lần khám mắt tiếp theo.
Các dấu hiệu cho thấy điều này có thể áp dụng cho bạn:
- Mắt thường xuyên chảy nước, đặc biệt là khi ở ngoài trời, trong phòng có máy lạnh hoặc khi có gió
- Tình trạng chảy nước mắt sẽ nặng hơn trong môi trường lạnh hoặc khô, nhưng bạn không bị dị ứng
- Mắt có cảm giác khô và nặng nề ngay cả khi trông có vẻ ướt
- Thuốc nhỏ mắt bán không cần toa có tác dụng trong thời gian ngắn, nhưng hiện tượng chảy nước mắt lại tái phát
Việc điều trị hội chứng khô mắt ở người cao tuổi không thể áp dụng một phương pháp chung cho tất cả mọi người
Điều quan trọng nhất cần hiểu về việc điều trị chứng khô mắt ở người cao tuổi là những phương pháp từng hiệu quả khi 35 tuổi có thể sẽ không còn đủ hiệu quả khi 55 hoặc 65 tuổi. Nguyên nhân cơ bản đã thay đổi, và phương pháp điều trị phải phản ánh điều đó.
Việc đánh giá tình trạng khô mắt một cách đúng đắn đối với người cao tuổi không chỉ đơn thuần là quan sát nhanh bằng đèn pin. Quá trình này bao gồm việc đánh giá chất lượng và lượng nước mắt được tiết ra, kiểm tra các tuyến Meibomian dọc theo viền mí mắt, đánh giá độ ổn định của màng nước mắt và lớp dầu của nó, cũng như xem xét các loại thuốc đang sử dụng và các tình trạng sức khỏe toàn thân có thể góp phần gây ra tình trạng này.
Tùy thuộc vào kết quả chẩn đoán, phương pháp điều trị có thể bao gồm thuốc nhỏ mắt bôi trơn không chứa chất bảo quản được lựa chọn riêng cho loại nước mắt của bạn, thuốc nhỏ mắt chống viêm theo toa để điều trị tình trạng viêm mãn tính mức độ nhẹ – một đặc điểm điển hình của chứng khô mắt do tuổi tác, nút bịt lỗ lệ để giữ lại lượng nước mắt mà cơ thể bạn tiết ra, hoặc bổ sung omega-3 bằng đường uống để cải thiện chất lượng dịch tiết từ tuyến Meibomian.
Sự kết hợp phù hợp phụ thuộc vào tình trạng khô mắt cụ thể của bạn. Đây chính là lý do tại sao việc tự điều trị bằng thuốc nhỏ mắt mua tại hiệu thuốc trong nhiều năm có thể khiến bạn cảm thấy như đang dậm chân tại chỗ. Bạn có thể chỉ đang điều trị triệu chứng, trong khi nguyên nhân gốc rễ – dù là do nội tiết, tuyến hay liên quan đến thuốc – vẫn tiếp diễn mà không được kiểm soát.
Dịch vụ chăm sóc mắt khô chuyên nghiệp tại Trung tâm Mắt và Đục thủy tinh thể Angel Eye
Tại Trung tâm Mắt Angel Eye và Đục thủy tinh thể, chúng tôi nhận thức rõ rằng tình trạng khô mắt ở người cao tuổi có biểu hiện lâm sàng khác biệt so với tình trạng khô mắt do sử dụng thiết bị điện tử thường gặp ở bệnh nhân trẻ tuổi. Bác sĩ Allan Fong có nhiều năm kinh nghiệm trong việc chẩn đoán và điều trị hội chứng khô mắt do tuổi tác, bao gồm các trường hợp liên quan đến yếu tố nội tiết, rối loạn chức năng tuyến Meibomian và các yếu tố góp phần do thuốc gây ra.
Mỗi bệnh nhân đều được bắt đầu bằng một cuộc đánh giá toàn diện, chứ không phải là việc kê đơn chỉ dựa trên các triệu chứng. Chúng tôi kiểm tra chi tiết tình trạng sức khỏe của màng nước mắt, tuyến Meibomian và bề mặt nhãn cầu trước khi xây dựng một phác đồ điều trị nhằm giải quyết nguyên nhân cụ thể gây ra chứng khô mắt của bạn, thay vì chỉ tập trung vào cảm giác khó chịu mà nó gây ra. Phác đồ này có thể bao gồm:
- BlephEx — một phương pháp làm sạch mí mắt nhẹ nhàng tại phòng khám, giúp loại bỏ vi khuẩn và cặn bẩn tích tụ dọc theo viền mí mắt theo thời gian. Khi chúng ta già đi, sự tích tụ này dần làm trầm trọng thêm tình trạng khô mắt — và dù có làm sạch tại nhà bao nhiêu đi chăng nữa cũng không thể loại bỏ triệt để được.
- Expansione My Mask — một liệu pháp điều trị tại phòng khám kết hợp nhiệt và ánh sáng để thông tắc tuyến mí mắt và làm dịu tình trạng viêm. Đối với người cao tuổi có tuyến mí mắt hoạt động chậm lại do quá trình lão hóa tự nhiên, liệu pháp này giúp phục hồi lớp dầu giúp duy trì sự ổn định của nước mắt và mang lại cảm giác thoải mái cho đôi mắt
Thực hiện bước tiếp theo
Đôi mắt nhòe lệ vào cuối ngày. Cảm giác khó chịu khi đi dạo buổi tối. Những giọt thuốc nhỏ mắt bạn nhỏ ba lần trước khi đi ngủ. Bạn đã phải thích nghi với vấn đề này quá lâu rồi.
Hãy liên hệ với Trung tâm Mắt và Đục thủy tinh thể Angel Eye ngay hôm nay để đặt lịch tư vấn điều trị toàn diện chứng khô mắt tại Singapore. Bởi vì già đi không có nghĩa là phải chấp nhận sự khó chịu. Điều đó có nghĩa là hiểu rõ vấn đề và tìm ra giải pháp phù hợp.
Tài liệu tham khảo y khoa
- Hashemi H và các cộng sự (2022). Tác động của quá trình lão hóa đối với cơ chế bệnh sinh của bệnh khô mắt: Một bài tổng quan hệ thống và phân tích tổng hợp. Ocular Surface, 25:36-48. PMID: 35753664.
- Wang MTM và các cộng sự (2020). Quá trình lão hóa và diễn biến tự nhiên của bệnh khô mắt: Một nghiên cứu cắt ngang dựa trên cơ sở dữ liệu theo dõi triển vọng. Tạp chí Kính áp tròng và Mắt trước. PMID: 32758530.
- Gedde MM, Akpek EK. (2014). Lão hóa: Một yếu tố làm tăng nguy cơ mắc chứng khô mắt. Tạp chí Nhãn khoa. PMC4150485.
- Giannaccare G và cộng sự (2022). Bệnh khô mắt ở bệnh nhân trẻ và người cao tuổi có giống nhau không? BMC Ophthalmology. PMC8861619.
- Murube J. (2017). Hội chứng khô mắt ở nhóm phụ nữ trong độ tuổi mãn kinh và tiền mãn kinh. Tạp chí Sức khỏe Tuổi trung niên. PMC5496280.
- Sullivan DA và cộng sự (2002). Thiếu hụt androgen, rối loạn chức năng tuyến Meibomian và hội chứng khô mắt do bốc hơi. Tạp chí của Viện Hàn lâm Khoa học New York. PMID: 12114274.
- Liu Y, Kam WR, Sullivan DA. (2021). Androgen và rối loạn chức năng tuyến Meibomian: Từ sinh học phân tử cơ bản đến ứng dụng lâm sàng. PMC8165631.
- Jie Y và các cộng sự (2016). Liệu pháp thay thế hormone có tác dụng cải thiện rối loạn chức năng tuyến Meibomian ở phụ nữ tiền mãn kinh. Tạp chí Medicine. PMC4979784.
- Fraunfelder FT, Sciubba JJ, Mathers WD. (2012). Vai trò của thuốc trong việc gây ra hội chứng khô mắt. Tạp chí Nhãn khoa. PMC3459228.
- Guo M và cộng sự (2024). Mối liên quan giữa việc sử dụng thuốc toàn thân và mức độ nghiêm trọng của các dấu hiệu và triệu chứng khô mắt trong nghiên cứu DREAM. Tạp chí The Ocular Surface. PMID: 38307463.
